Γιατί περνάμε κάτω από τον επιτάφιο την Μεγάλη Παρασκευή;
Το να περνούν οι πιστοί κάτω από τον Επιτάφιο, είναι μια πολύ καλή και ευσεβής συνήθεια.
Το νόημα, είναι εμφανές.: «Εκφράζω τη βαθύτατη ευλάβειά μου και την πίστη μου στον θυσιασθέντα, παθόντα και ταφέντα Κύριο, και θέτω τον εαυτό μου εν ταπεινώσει κάτω από Αυτόν και κάτω από τη θαυμαστή και θεϊκή επίδραση και ευλογία Του».
Σύμφωνα με τον π. Θεολόγο το ίδιο γίνεται και με το Ιερό Πετραχήλι, όπου σκύβω κάτω από αυτό, για να δεχθώ την ευλογία και την ευχή του Ιερέα, είτε στην Εξομολόγηση, είτε στο Ευχέλαιο, είτε σε οποιαδήποτε άλλη Ευχή.
Όπως και όταν εορτάζει κάποιος Άγιος και λιτανεύεται η Ιερά Εικόνα του, ή το σκήνωμά του (πχ Αγ.Γεράσιμος) ή ένα θαυματουργό Εικόνισμα της Παναγίας (πχ στην Τήνο).
Βλέπουμε εκατοντάδες ανθρώπων που στρώνονται στο έδαφος, γιά να περάσει από πάνω τους η «χάρη».
Αλλά, παρόμοια συνήθεια περιγράφεται και στις Πράξεις των Αποστόλων, όπου θαυμαστά σημεία λάμβαναν χώρα, όταν και μόνο η σκιά των Αποστόλων που περνούσε πάνω από ασθενείς, ήταν αρκετή για να τους θεραπεύσει: «Ο σεβασμός δε και η εκτίμησις του λαού προς αυτούς (τους Αποστόλους) δια την θείαν δύναμιν, που ενεργούσε δια μέσου αυτών, ήτο τόσος, ώστε έβγαζαν τους ασθενείς εις τας πλατείας και τους έβαζαν οι μεν πλούσιοι επάνω εις κλίνας, οι δε πτωχοί εις απέριττα κρεββάτια, ώστε, όταν θα ήρχετο και θα επερνούσε ο Πετρος, και η σκια του έστω να πέση επάνω εις κανένα από αυτούς, δια να τον θεραπεύση». (Πράξ. 5,15)
Το μόνο, που απαιτεί προσοχή και δηλώνει ασέβεια και ολιγοπιστία, είναι εκείνο το άγχος να τρέξουμε και να περάσουμε οπωσδήποτε από 3 ή από 7 Επιταφίους.. Πάντα η θρησκοληψία καιροφυλακτεί, για να θολώσει την θεοσέβεια...
-Στα μέρη όπου επιτρεπόντουσαν οι κωδωνοκρουσίες, οι καμπάνες χτυπούσαν πένθιμα όλη την ημέρα. Τα μαγαζιά παρέμειναν κλειστά. Στα σπίτια η νηστεία κορυφωνόταν! Στο τραπέζι δεν τρώγανε λάδι, μόνο νερόβραστα φαγητά...
Τα κορίτσια πηγαίναιν στην εκκλησία για να στολίσουν τον Επιτάφιο, σιγοψιθυρίζοντας το Μοιρολόι της Παναγίας, μπροστά στον Επιτάφιο.
Οι νοικοκυραίοι ετοιμαζόντουσαν να προσκυνήσουν τον αποκαθηλωμένο Χριστό. Πλέναν το κεφάλι τους, πριν ξεκινήσουν για την Εκκλησία, για να μη πονάει όλο το χρόνο!
Όλοι, ανεξαιρέτως ηλικίας και κοινωνικής θέσης περνούσαν κάτω από τον Επιτάφιο, σταυρωτά επί τρεις φορές
Ομάδες γυναικών και αντρών έψαλλαν, ενώ ο Επιτάφιος γύριζε στο χωριό. Μπροστά από τα σπίτια που περνούσε ο Επιτάφιος, οι νοικοκυρές έβγαζαν μια εικόνα και την αναμμένη καντήλα τους και Τον χαιρετούσαν.
Μάνες με άρρωστα τα μικρά τους, γονάτιζαν μπροστά στην εικόνα της μεγάλης Μητέρας και μοιρολογούσαν τον πόνο τους, ικετεύοντας την ευσπλαχνία Της.
Τη Μεγάλη Παρασκευή έχουμε την κορύφωση του Θείου Δράματος και στις απανταχού εκκλησίες θα ψαλεί ο επιτάφιος θρήνος.
Γνωστότερη στάση των εγκωμίων, η πρώτη όπου ψάλλεται σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης το: Η ζωή εν τάφω κατετέθης, Χριστέ, και αγγέλων στρατιαί εξεπλήττοντο,συγκατάβασιν δοξάζουσαι την σην.Η ζωή, πως θνήσκεις;πως και τάφω οικείς; του θανάτου το βασίλειον λύεις δε, και του Άδου τους νεκρούς εξανιστάς.
Το πρωί της μέρας, στολίζεται ο επιτάφιος σε όλες τις εκκλησίες. Στη συνέχεια ψάλλεται ο Εσπερινός της Μεγάλης Παρασκευής και γίνεται η Αποκαθήλωση του Εσταυρωμένου. Ακολούθως, τοποθετείται στο Ιερό Κουβούκλιο ένα ύφασμα, πάνω στο οποίο έχει κεντηθεί ή ζωγραφιστεί ο Κύριος, νεκρός. Το ύφασμα αυτό λέγεται Επιτάφιος.
Σε αρκετές περιοχές απόψε θα γίνει η μεγαλοπρεπής περιφορά του επιταφίου μετά συνοδείας αγήματος.Επίσης σήμερα, είναι απόλυτη νηστεία τιμώντας την ημέρα του υπέρτατου πένθους.
Ένα άλλο έθιμο της μέρας άγνωστο στους περισσότερους, είναι το Κωνσταντινουπολίτικο έθιμο του προσκυνήματος 7 επιτάφιων. Οι πιστοί το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής επισκέπτονται 7 εκκλησιές και περνούν κάτω από τους επιτάφιους τους. Επίσης εκείνοι που έχουν συγγενείς θαμμένους τελούν τρισάγια και μοιράζουν κόλλυβα, για την ανάπαυση των ψυχών τους.
Ένα μουσικό δείγμα από την συναυλία που πραγματοποίησε ο Βυζαντινός Χορός “ΤΡΟΠΟΣ” στις 27 Μαρτίου του 2007 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Αίθουσα Φίλων της Μουσικής) υπό την οργάνωση των Μουσικών Συνόλων της Ελληνικής Ραδιοφωνίας Τηλεοράσεως, με γενικό τίτλο «ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ».
Εκλογή από τις τρεις στάσεις των εγκωμίων.
Η ΖΩΗ ΕΝ ΤΑΦΩ Α΄ΣΤΑΣΗ ήχος πλ.α΄ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ Β΄ΣΤΑΣΗ ήχος πλ.α΄ ΑΙ ΓΕΝΕΑΙ ΠΑΣΑΙ Γ΄ΣΤΑΣΗ ήχος γ΄
Την Αγία και Μ. Παρασκευή τα Άγια και σωτήρια και φρικτά Παθη του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού επιτελούμεν τούς εμπτυσμούς, τα ραπίσματα, τα κολαφίσματα, τας ύβρεις, τούς γέλωτας, την πορφυράν χλαίναν, τον τον κάλαμον, τον σπόγγον, το όξος, τούς ήλους, την λόγχην και προ πάντων τον Σταυρόν και τον θάνατον, α δι’ ημάς εκών κατεδέξατο » έτι δε και την του ευγνώμονος ληστού, του συσταυρωθέ- ντος αυτώ, σωτήριον εν τω σταυρώ ομολογίαν.»
Εσταυρώθης δι’ εμέ, ίνα εμοί πηγάσης την άφεσιν» εκεντήθης την πλευράν, ίνα κρουνούς ζωής αναβλύσης μοι.»(Μακαρισμοί μετά έξοδον Εσταυρωμένου)
Την Μεγάλη Παρασκευή έχουμε την Κορύφωση του θείου δράματος, τελείται η «Ακολουθία των Παθών» και θυμόμαστε και βιώνουμε τα Σωτήρια και φρικτά Πάθη του Κυρίου και Θεού μας. Δηλαδή:
α) Τα πτυσίματα β) τα μαστιγώματα γ) τις κοροϊδίες δ) τους εξευτελισμούς ε) τα κτυπήματα στ) το αγκάθινο στεφάνι και κυρίως την ζ) Σταύρωση και η) τον θάνατο του Χριστού μας.
H Μεγάλη Παρασκευή συμβολίζει τα συμβάντα της δίκης του Ιησού από τον Πόντιο Πιλάτο, την μαρτυρική πορεία Του προς τον Γολγοθά, την Σταύρωση του και τελικά την Ταφή του.
Η τελετή της Αποκαθήλωσης, γίνεται στις εκκλησίες μας, το μεσημέρι της μεγάλης Παρασκευής μαζί με την αναπαράσταση της ταφής. Το βράδυ τελείται η περιφορά του Επιταφίου. Οι καμπάνες των εκκλησιών χτυπούν πένθιμα όλη την διάρκεια της ημέρας.
Ο Επιτάφιος βρίσκεται στην εκκλησία στολισμένος με ανοιξιάτικα λουλούδια. Μετά το τέλος της Λειτουργίας κάθε ενορία γυρνά τον επιτάφιο στην περιφέρεια της, σε μερικές εκκλησίες απλώς περιφέρεται γύρω από την εκκλησία. Ήδη σε πολλές περιοχές της Ελλάδας τα πρώτα πυροτεχνήματα εμφανίζονται την βραδιά του επιτάφιου.
Λόγω του πένθους της ημέρας οι νοικοκυρές δεν ασχολούνται με τις δουλειές του σπιτιού, αποφεύγοντας ακόμη και το μαγείρεμα. Με λουλούδια που μαζεύουν ή αγοράζουν, γυναίκες και παιδιά πηγαίνουν στις εκκλησίες για να στολίσουν τον Επιτάφιο.
Η νηστεία της ημέρας είναι αυστηρότατη και απαγορεύει ακόμα και το λάδι. Πολλοί πιστοί συνηθίζουν να πίνουν την Μεγάλη Παρασκευή λίγο ξύδι, εις ανάμνηση αυτού που έδωσαν στον Ιησού, όταν ζήτησε νερό τις τελευταίες στιγμές της επίγειας ζωής Του. Το έθιμο απαγορεύει κάθε εργασία την ημέρα αυτή. Αντιθέτως, συνηθίζεται οι πιστοί να επισκέπτονται τους τάφους των νεκρών συγγενών και φίλων, προσδοκώντας, μαζί με την Ανάσταση του Κυρίου και την δική τους.
Τη Μ. Παρασκευή στέλνεται ο Ιησούς δέσμιος από τον Καϊάφα στον τότε ηγεμόνα της Ιουδαίας Πόντιο Πιλάτο. Αυτός, αφού Τον ανέκρινε με πολλούς τρόπους και αφού ομολόγησε δύο φορές ότι ο Ιησούς είναι αθώος, έπειτα, για να ευχαριστηθούν οι Ιουδαίοι, τον καταδικάζει σε θάνατο και, αφού τον μαστίγωσε σαν δραπέτη δούλο τον Δεσπότη των όλων, Τον παρέδωσε για να σταυρωθεί. Από ’κει και πέρα ο Ιησούς, αφού παραδόθηκε στους στρατιώτες, γυμνώνεται, φοράει κόκκινη χλαμύδα, στεφανώνεται με ακάνθινο στεφάνι, κρατάει κάλαμο σαν σκήπτρο, προσκυνείται χλευαστικά, φτύνεται και χτυπιέται στο πρόσωπο και στο κεφάλι.
Μετά, φορώντας πάλι τα ρούχα του και βαστάζοντας τον Σταυρό, πηγαίνει προς τον Γολγοθά, τον τόπο της καταδίκης και εκεί, γύρω στην τρίτη ώρα της ημέρας, σταυρώνεται μεταξύ δύο ληστών, βλασφημείται από αυτούς που είχαν πάει στον Γολγοθά μαζί του, μυκτηρίζεται από τους αρχιερείς, ποτίζεται από τους στρατιώτες με ξίδι ανακατεμένο με χολή. Γύρω στην ενάτη ώρα, αφού βγάζει πρώτα φωνή μεγάλη, και λέει: «Τετέλεσται», εκπνέει «ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου», την ώρα κατά την οποία σφάζονταν, σύμφωνα με τον νόμο, ο πασχαλινός αμνός, ο οποίος καθιερώθηκε ως έθιμο στους Ιουδαίους, προτυπώνοντας τον Εσταυρωμένο Χριστό, πριν από 1.043 χρόνια.
Το δεσποτικό αυτό θάνατο και η άψυχη κτίση, πενθώντας, τον τρέμει και αλλοιώνεται από τον φόβο αλλά ο Δημιουργός της κτίσεως ακόμα και όταν είναι νεκρός, λογχίζεται την ακήρατη πλευρά Του και ρέει απ’ αυτή αίμα και νερό. Τέλος, κατά τη δύση του ηλίου, έρχεται ο Ιωσήφ από Αριμαθείας και ο Νικόδημος μαζί με αυτόν, και οι δύο κρυφοί μαθητές του Ιησού, αποκαθηλώνουν από τον Σταυρό το πανάγιο του διδασκάλου σώμα, το αρωματίζουν, το τυλίγουν με καθαρό σεντόνι και, αφού το έθαψαν σε καινούργιο τάφο, κυλούν στο στόμιο του μεγάλο λίθο.
Αυτά τα φρικτά και σωτήρια πάθη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού επιτελούμε σήμερα και εις ανάμνηση αυτών παραλάβαμε από αποστολική διαταγή, τη νηστεία της Παρασκευής.
Την Παρασκευή, στέλνεται ο Ιησούς δέσμιος από τον Καϊάφα στον τότε ηγεμόνα της Ιουδαίας, Πόντιο Πιλάτο. Αυτός, αφού τον ανέκρινε με πολλούς τρόπους και αφού ομολόγησε δύο φορές ότι ο Ιησούς είναι αθώος, έπειτα, για να ευχαριστηθούν οι Ιουδαίοι, τον καταδικάζει σε θάνατο, και αφού μαστίγωσε σαν δραπέτη δούλο τον Δεσπότη όλων, Τον παρέδωσε για να σταυρωθεί. Από εκεί και πέρα ο Ιησούς, αφού παραδόθηκε στους στρατιώτες, γυμνώνεται, φοράει κόκκινη χλαμύδα, στεφανώνεται με ακάνθινο στεφάνι, κρατάει κάλαμο σαν σκήπτρο, προσκυνείται χλευαστικά, φτύνεται και χτυπιέται στο πρόσωπο και στο κεφάλι. Μετά, φορώντας πάλι τα ρούχα του και βαστάζοντας το Σταυρό, πηγαίνει προς το Γολγοθά, τον τόπο της καταδίκης, και εκεί, γύρω στην Τρίτη ώρα της ημέρας, σταυρώνεται μεταξύ δύο ληστών, βλασφημείται από αυτούς που είχαν πάει στο Γολγοθά μαζί του, μυκτηρίζεται από τους αρχιερείς, ποτίζεται από τους στρατιώτες με ξύδι ανακατεμένο με χολή. Γύρω στην ένατη ώρα, αφού βγάζει πρώτα φωνή μεγάλη, και λέει : «Τετέλασται», εκπνέει «ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου», την ώρα κατά την οποία σφαζόταν, σύμφωνα με το νόμο, ο πασχάλιος αμνός, ο οποίος καθιερώθηκε ως έθιμο στους Ιουδαίους, προ-τυπώνοντας τον Εσταυρωμένο Χριστό. Τον δεσποτικό αυτό θάνατο και η άψυχη κτίση, πενθώντας, τον τρέμει και αλλοιώνεται από το φόβο αλλά ο Δημιουργός της κτίσεως, ακόμα και όταν είναι νεκρός, λογχίζεται την ακήρατη πλευρά Του και ρέει απ’ αυτήν αίμα και νερό. Τέλος, κατά την δύση του ηλίου, έρχεται ο Ιωσήφ από Αριμαθείας και ο Νικόδημος μαζί με αυτόν, και οι δύο κρυφοί μαθητές του Ιησού, αποκαθηλώνουν από το Σταυρό το πανάγιο του διδασκάλου σώμα, το αρωματίζουν, το τυλίγουν με καθαρό σεντόνι και αφού το έθαψαν σε καινούργιο τάφο, κυλούν στο στόμιό του μεγάλο λίθο.Από τα φρικτά και σωτήρια πάθη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού επιτελούμε σήμερα και εις ανάμνηση αυτών παραλάβαμε από αποστολική διαταγή, τη νηστεία της Παρασκευής.
«Σήμερον κρεμάται επί ξύλου ο εν ύδασι την γην κρεμάσας. Στέφανον εξ ακανθών περιτίθεται ο των αγγέλων Βασιλεύς. Ψευδή πορφύραν περιβάλλεται ο περιβάλλων τον ουρανόν εν νεφέλαις. Ράπισμα κατεδέξατο ο εν Ιορδάνη ελευθερώσας τον Αδάμ. Ήλοις προσηλώθη ο Νυμφίος της Εκκλησίας. Λόγχη εκεντήθη ο Υιός της Παρθένου. Προσκυνούμεν Σου τα πάθη, Χριστέ. Δείξον ημίν και την ένδοξόν σου ανάστασιν».
1516: Στην Ιταλία, δημιουργείται το πρώτο γκέτο για Εβραίους, οι οποίοι μπορούν να ζουν μόνο σε μία συγκεκριμένη περιοχή στη Βενετία.
1821: Ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε' απαγχονίζεται από τους Τούρκους στην κεντρική είσοδο του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, ως αντίποινα για την Ελληνική Επανάσταση.
1826: Οι «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» του Μεσολογγίου πραγματοποιούν την ηρωική έξοδο. Το γεγονός συνέβη την νύχτα μεταξύ 10ης και 11ης Απριλίου 1826, κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821, και συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα γεγονότα της παγκόσμιας στρατιωτικής ιστορίας. Οι Έλληνες ανατρέπουν όποιον βρουν μπροστά τους και προχωρούν αφήνοντας πίσω πολλούς νεκρούς. Την πορεία τους συνόδευσαν δύο εκρήξεις από την πόλη. Η πρώτη από την έκρηξη των υπονόμων και η άλλη από την ανατίναξη της πυριτιδαποθήκης με τον ηρωικό Χρήστο Καψάλη. Οι Έλληνες μετρούν αρκετές απώλειες. Από τους 3000 στρατιωτικούς που πήραν μέρος στην έξοδο, μόνο 1300 σώθηκαν. Οι υπόλοιποι 1700 σκοτώθηκαν στις συμπλοκές της εξόδου. Από τις γυναίκες, 13 μόνο Σουλιώτισσες σώθηκαν και από τα παιδιά τρία ή τέσσερα. Οι απώλειες των Τουρκοαιγυπτίων υπολογίστηκαν σε 5000. Η θυσία του Μεσολογγίου, που επί 12 ολόκληρους μήνες αντιστάθηκε ηρωικά πλημμύρισε τους άλλους Έλληνες και τους Ευρωπαίους με αισθήματα θαυμασμού.
1835: Το «Κεντρικόν Σχολείον», το πρώτο ανώτερο εκπαιδευτικό ίδρυμα του νεοελληνικού κράτους, μεταφέρεται από την Αίγινα στην Αθήνα.
1896 : Στις 10 Απριλίου 1896 ή στις 29 Μαρτίου σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο που ήταν τότε σε χρήση στην Ελλάδα, ο Σπύρος Λούης στέφεται Ολυμπιονίκης στο Μαραθώνιο, τερματίζοντας σε 2 ώρες και 58 λεπτά και 50 δευτερόλεπτα καλύπτοντας τα 40χλμ και νικώντας τους 4 ξένους και 10 Έλληνες, που αγωνίστηκαν μαζί του. Δεύτερος τερματίζει ο επίσης Έλληνας Χαρίλαος Βασιλάκος με χρόνο 3 ώρες, 6 λεπτά και 3 δευτερόλεπτα.
1912: Ο «Τιτανικός» σαλπάρει για το παρθενικό αλλά και ύστατο ταξίδι του. Στις 23:40 14 Απριλίου 1912, θα συγκρουστεί με ένα παγόβουνο στον Ατλαντικό Ωκεανό. Παρ' όλες τις προσπάθειες που έγιναν να αποφύγει την σύγκρουση, το μοιραίο δεν άργησε να γίνει. Ο Τιτανικός βυθίστηκε δύο ώρες και σαράντα λεπτά αργότερα στις 02:20 στις 15 Απριλίου. Δύο λεπτά πριν την βύθιση έσπασε σε δύο κομμάτια, αφού ενώ βυθιζόταν με την πλώρη προς τα κάτω και την πρύμνη προς τα πάνω, αποκόπηκε η πρύμνη, λόγω του τεράστιου βάρους του νερού στην πλώρη. Η βύθισή του παρέσυρε στο θάνατο γύρω στους 1.500 ανθρώπους με τους υπόλοιπους 700 να βρίσκονται στις σωσίβιες λέμβους και να παρακολουθούν το τραγικό γεγονός.
1941: Οι δυνάμεις του Άξονα δημιουργούν το Ανεξάρτητο Κράτος της Κροατίας υπό την διοίκηση του Άντε Πάβελιτς, αρχηγού της φασιστικής οργάνωσης Ουστάτσι.
1968: Θεμελιώνεται το εργοστάσιο της ΔΕΗ στη Μεγαλόπολη.
1970: Ο Πωλ Μακ Κάρτνεϋ ανακοινώνει τη διάλυση των Beatles.
1995: Αρχίζει η πειραματική εφαρμογή των μέτρων για τον αποκλεισμό όλων των αυτοκινήτων και των δικύκλων από το εμπορικό τρίγωνο της Αθήνας.
1997: Συλλαμβάνεται ο οδηγός ταξί Δημήτρης Βακρινός, που είχε διαπράξει πέντε δολοφονίες και 10 περίπου ληστείες, την τελευταία δεκαετία.
1998: Πεθαίνει ο Αρχιεπίσκοπος της Ελλάδας, Σεραφείμ.
2010: Σε ένα ατύχημα με το αεροπλάνο στο οποίο επέβαινε, σκοτώνεται ο πρόεδρος της Πολωνίας του Λεχ Καζίνσκι.
Γεννήσεις
401 - Θεοδόσιος Β', Βυζαντινός αυτοκράτορας
1512 - Ιάκωβος Ε', βασιλιάς της Σκωτίας
1583 - Ούγκο Γκρότιους, Ολλανδός λόγιος, ο «Πατέρας του Διεθνούς Δικαίου»
1651 - Ερενφριντ Βάλτερ φον Τσίρνχαους, Γερμανός μαθηματικός, ο πρώτος δημιουργός πορσελάνης στην Ευρώπη.
1735 - Μπάττον Γκίνεττ, Αμερικανός που υπέγραψε τη συνθήκη της Ανεξαρτησίας.
1829 - Ουίλλιαμ Μπουθ, Αμερικανός ιδρυτής του "Στρατού της Σωτηρίας".
1847 - Τζόζεφ Πούλιτζερ, Αμερικανός δημοσιογράφος και εκδότης στον οποίο οφείλεται η ονομασία του ομώνυμου βραβείου.
1879 - Βλαντιμίρ Λένιν, Ρώσος επαναστάτης και πολιτικός.
1927 - Μάρσαλ Γουώρεν Νίρενμπεργκ, Αμερικανός βιοχημικός ερευνητής, τιμήθηκε το 1968 μαζί με τους Χαρ Γκόμπιντ Χοράνα και Ρόμπερτ Χόλεϋ με το